MOBBİNG

MOBBİNG NEDİR?

MOBBİNG TÜRLERİ NELERDİR?

MOBBİNG AŞAMALARI NEDİR?

Mobbing genel tabiri ile bir kişiyi sindirmek, rahatsız veya taciz etmek amacıyla baskı uygulayan bir veya birden fazla kişiyi ifade eder. Uluslararası literatür de “İş yerinde psikolojik taciz” kavramının karşılığı olarak gelen mobbing kelime olarak “Bir grup insanın, bir kimseye veya başka bir gruba sosyal kabadayılık yapması.” Anlamına gelmektedir. Bir grup çalışanın belli bir çalışana karşı özellikle meydana getirdiği, çalışanın kendini güvende hissetmesini engelleyen, iş görevlerini yerine getirmesini zorlaştıran düşmanca davranışların tamamı mobbing kavramı içerisine girmektedir. Mobbing uygulayan bireyler kişinin meslektaşı, patronu veya üstleri olabilir. Bu düşmanca davranışlar açık veya doğrudan, gizli veya dolaylı yoldan uygulanabilir.

Caroll Brodsky, 1976 yılında yazdığı “Taciz Edilmiş Çalışan” isimli kitabında “ İş yerinde mobbing” ifadesini ilk kez kullanmıştır. Daha sonraki yıllarda ise psikolojik tacizi ayrıntılı biçimde ilk kez İsveçli endüstri psikoloğu Heinz Leymann ele almıştır. Leymann’ın bu alanda ki ilk araştırmalarından birini iş yerinde gördükleri baskılar nedeniyle intihara teşebbüs eden hemşirelerin ayrıntılı vaka çalışmaları oluşturmuştur. Leyman, çalışanların kendi arasında benzer tiplerde ki kısa veya uzun dönemli düşmanca ve her saldırgan davranışların varlığını fark etmiş, bu davranışlara dair yaptığı saptamalar sonucunda bu tür davranışlar için mobbing kavramını kullanmaya başlamıştır. Daha sonrasında mobbing kavramını; “Sistematik olarak her gün veya birkaç ay süreyle bir veya birkaç kişinin başka bir kişiye duygusal açıdan zarar verici davranışlar sergilemesi.” Olarak tanımlamıştır. Yaptığı araştırmalar sonrasında mobbing gören çalışanların travma sonrası stres bozukluğu yaşadıklarını ve bu baskılar yüzünden intihara meyilli hale gelebileceklerini ortaya koymuştur.

Mobbing uygulayan kişilerin genelde uygulanan kişiyi yıldırma, pasifize etme veya iş yerinden uzaklaştırma amaçları vardır. Mağdur veya mağdurların mesleki başarılarına, kişilik özelliklerine, sosyal ilişkilerine veya sağlıklarına zarar verebilecek; kasıtlı ve olumsuz davranışların bütününü içerir. Mobbing sözlü veya fiziksel şekilde olabilmektedir. Mağdurun psikolojik özellikleri üzerine yapılan araştırmalar sonrasında çekingen, içekapanık, farklı ve daha başarılı kişilerin mobbinge maruz kalma olasılıklarının daha fazla olduğu ortaya koyulmuştur. Sosyal hizmet, sağlık, eğitim gibi belirli alanlarda mobbing oranlarının yüksekliğinden söz edilebilirken bu alanlarda çalışan kadınların, genç işçilerin ve yaşlı çalışanların hedef alınma olasılıklarının daha fazla olduğu görülmüştür.

Mobbingin farklı aşamaları ve türleri mevcuttur. Mobbing aşamaları sırasıyla; tanımlama, anlaşmazlık, saldırganlık, kurumsal güç ve işine son verilme aşamalarıdır. İstifaya zorlama, cinsel taciz, hakaret, aşağılama, görev yeri değiştirme ve ayrımcılık gibi farklı mobbing türlerinden de söz edilebilir. Aşağıda mobbing aşamaları detaylı olarak aktarılmıştır:

1-) Tanımlama Aşaması: Mobbingin ilk aşaması olan tanımlama aşamasında mağdurun fiziksel görünümü, mesleki başarısı, saygınlığı gibi farklı kişisel özellikleri hedeflenir ve bu hedefler üzerinden saldırma davranışı gerçekleşir.

2-) Anlaşmazlık Aşaması: Kritik bir anlaşmazlık sonucu durum daha fazla şiddetlenir. Ortada gerçek anlamda bir mobbing olmamasına rağmen bu aşama sonrasında çatışma meydana gelebilir.

3-) Saldırganlık Aşaması: Bu aşama mobbingin gerçek anlamda başladığı aşama olarak tanımlanır. Saldırganlık aşamasında sergilenen davranışlar aktif saldırganlık ve pasif saldırganlık olarak ikiye ayrılır. Aktif saldırganlık söz konusu ise mağdur doğrudan hedef alınır, saldırgan amacını mağdura karşı açıkça ve doğrudan belli eder. Pasif saldırganlıkta ise mağdura belli edilmeden, sanki yardım ediyormuş gibi davranışlar sergilenir. Pasif saldırgan mağdurun etrafındadır ve onu yakından tanıdığı için açıklarını yakalayarak kötü bir duruma düşürmeyi hedefler.

4-) Kurumsal Güç Aşaması: Yönetimin mağdura karşı yanlış yargısı ve taraf tutması sonucunda negatif döngü hızlanır. Bu aşamadan sonra mağdur artık örgütlü ve kurumsal bir güçle baş etmek zorundadır.

5-) İşine Son Verilme Aşaması: Mobbing sürecinin son aşmasıdır. Mağdurun bir süredir yaşadığı bu psikolojik şiddet, onun işte ki başarısını düşürür ve işe gitme isteğini köreltir. Bunların sonucunda iş performansı düşen mağdurun işine son verilir. Bu son aşamada gerçekleşen kovulma eyleminden sonra kişi duygusal gerilim ve onu takip eden psikosomatik rahatsızlıklar yaşamaya devam eder.

Sonuç olarak farklı türlerde mobbinge uğrayan kişi artık sadece iş yaşamında değil, kendi özel ve sosyal hayatında da yoğun bir travma sonrası stres bozukluğu yaşamaya başlar. Mobbingin ikinci aşamasında başlayan pasif veya aktif saldırgan davranışlar mağdurun psikolojisini ciddi anlamda bozar. Her ülke de ve her iş alanında meydana gelen mobbing davranışı aslına bakıldığında bir kişinin ölümüyle sonlanabilecek ciddi bir eylemdir. Uygulayan kişi bunun farkında ve ciddiyetinde olmasa bile, intihar eylemi sonucunda kişi sadece “Mobbing uygulayan birey” değildir, artık bir katildir. Uyguladığı olumsuz, fiziksel veya sözel davranışları, kötü niyeti yüzünden bir kişinin ölümüne sebep olmuştur. Günümüzde bile maalesef olması gerektiği kadar ciddiye alınmayan mobbing ve beraberinde getirdiği davranışlar çok ciddi sonuçlara neden olabilmektedir.